عنوان كتاب:حکومت شیعی آل کیا در گیلان
نويسنده يا مترجم: حسن شریعتی فوکلایی
تاريخ انتشار:10/02/1388

حکومت شیعی آل کیا در گیلان

تشيع در مسير 1400 سالة خود فراز و نشيب­هاي فراواني را پشت سر گذاشته، به پيش رفته، گسترش يافته، مؤثر بوده و متأثر گشته است. گزارش­هايي از اين رويدادها، گاه به صورت اجمال و اختصار در کتب تاريخي ثبت شده و سپس در قرون و دوره­هاي بعد بازخواني و واکاوي شده­اند.

حکومت شيعي آل کيا از اين نمونه است که تقريباً از نيمه قرن هشتم هجري تا انتهاي قرن دهم هجري برقرار بوده. درباره اين حکومت شيعي 250 ساله گزارش­هاي پراکنده­اي در آثار تاريخي ثبت شده اما در کمال تأسف هيچگاه در قالب پژوهش جامع و مستقلي سامان نيافته­اند. از اين روي اين اثر تلاش مي­کند اين نقيصه را مرتفع سازد.

اين اثر در 192 صفحه، تأليف جناب آقاي حسن شريعتي فوکلايي و در قطع رقعي در بهار 1388 به قيمت 22000 ريال به زيور طبع آراسته شده است.

فهرست مطالب

سخنى با خواننده …13

پيشگفتار …17

مقدمه …19

معرفى منابع …20

الف) تاريخ گيلان و ديلمستان، اثر سيدظهيرالدين مرعشى …20

ب) تاريخ خانى، اثر على بن شمس الدين بن حاجى حسين لاهيجى …22

ج) تاريخ گيلان، اثر ملاّعبدالفتاح فومنى گيلانى …23

فصل اول

اوضاع جغرافياى تاريخى و سياسى گيلان

از آغاز ورود اسلام تا آستانه قيام آلكيا

اوضاع جغرافياى تاريخى گيلان پس از اسلام …27

رشت …30

كسگر …31

كوچصفهان …31

شفت …32

فومن …32

لاهيجان …33

رانكوه …33

اشكور …34

اوضاع سياسى گيلان از آغاز ورود اسلام تا آستانه قيام آلكيا …35

الف) سلسله هاى محلى گيلان …35

1. گيلانشاه …35

1ـ1. دابويهيان …36

2ـ1. پادوسيان …37

2. جستانيان …38

1ـ2. مرزبان بن جستان …38

2ـ2. جستان پسر مرزبان (جستان دوم) …39

3ـ2. وهسودان پسر جستان …39

4ـ2. جستان پسر وهسودان (جستان سوم) …39

5ـ2. على پسر وهسودان …40

6ـ2. خسرو فيروز پسر وهسودان …41

7ـ2. مهدى پسر خسرو فيروز …41

3. آل مسافر يا كنگريان …41

1ـ3. محمد بن مسافر …42

2ـ3. مرزبان پسر محمد مسافر …42

3ـ3. وهسودان پسر محمد مسافر …42

4ـ3. نوح پسر وهسودان …43

5ـ3. سالار ابراهيم …43

6ـ3. جستان پسر سالار ابراهيم …43

7ـ3. مسافر …43

ب) چگونگى ورود اسلام به منطقه گيلان …44

گيلان در دوره اموى …45

گيلان در دوره عباسيان …46

ورود علويان به گيلان …47

يحيى بن عبدالله …47

سادات مهاجر …49

داعيان علوى …50

1. حسن بن زيد (داعى كبير)، آغازگر تحول مذهبى (250 هـ . ق) …50

2. محمد بن زيد (داعى صغير) …52

3. حسن بن على (ناصر كبير) …53

4. حسن بن قاسم (داعى صغير) …54

ج) خاندانهاى مهم همزمان با قيام آلكيا …55

1. خاندان مؤيدبالله …55

2. خاندان هزار اسبى …57

3. خاندان ناصروند …58

4. خاندان كوشيج …58

5. خاندان اسحاقى …59

فصل دوم

حكومت آلكيا در گيلان

چگونگى و عوامل تأسيس حكومت آل كيا …63

درآمدى بر آل كيا در گيلان …64

آغاز نهضت آل كيا …65

1. اميركيا بن حسن كيا (760 هـ . ق) …65

2. سيدعلی كيا (بنيانگذار آل كيا) (769ـ791 هـ . ق) …66

نقش مرعشيان در تأسيس حكومت آل كيا …66

جنگ سيدعلی كيا با خاندان مؤيدباللّه و تصرف تنكابن …70

شكست قبيله ناصروند به دست سيدعلى و تصرف رانكوه …73

تصرف لاهيجان و لشت نشا …75

تصرف اشكور و جنگ با اسماعيليان …78

تصرف قزوين …81

نخستين جنگ با امير رشت …82

سقوط رشت به دست سادات و شهادت سيدعلی كيا …82

روابط آل كيا (سيدعلی كيا) با تيموريان …84

فصل سوم

از مرگ سيدعلی كيا تا حكومت خان احمدخان (791ـ943 هـ . ق)

3. سيدهادىكيا بن امير (791ـ797 هـ . ق) …99

عقبنشينى سيدهادى و سادات به تنكابن …99

لشكركشى سيدهادىكيا از تنكابن و بازپس گرفتن روپيش گيلان …100

جنگهاى خانوادگى بازماندگان سيدعلى و شكست سيدهادى …101

4. سيدحسين كيا بن على (797ـ798 هـ . ق) …102

5. سيدرضاكيا بن على (798ـ829 هـ . ق) …102

روابط آل كيا در دوره سيدرضى با تيمور …104

6. سيدحسين كيا (دومين دوره حكومت 829ـ833 هـ . ق) …105

7. سيدناصركيا بن امير سيدمحمد (833 هـ . ق) …106

8. سيدحسين كيا (سومين دوره حكومت 833 هـ . ق) …106

9. كاركيا ناصركيا بن اميرسيدمحمد (دومين دوره حكومت 833ـ850 هـ . ق) …106

10. سلطان محمد بن ناصركيا (851ـ883 هـ . ق) …107

11. ميرزا على بن سلطان محمد (883ـ909 هـ . ق) …108

رابطه ميرزا على با شاه اسماعيل صفوى …110

12. سلطان حسن بن سلطان محمد (909ـ911 هـ . ق) …114

13. سلطان احمدخان بن سلطان حسن (911ـ940 هـ . ق) …116

14. كاركيا على بن سلطان احمدخان (940ـ941 هـ . ق) …118

15. كاركيا سلطان حسن بن سلطان احمد (941ـ943 هـ . ق) …118

فصل چهارم

حكومت خان احمدخان و سقوط آلكيا

16. خان احمدخان بن كاركيا سلطان حسن (943ـ975 / 985ـ1000 هـ. ق) …121

آغاز حكومت خان احمدخان …121

روابط خان احمدخان با دولت صفوى …124

الف) رابطه خان احمدخان با شاه طهماسب …124

آغاز درگيرى خان احمدخان با شاه طهماسب …124

كشته شدن فرستاده شاه طهماسب به دست سپاهيان خان احمد …125

فرمان حمله شاه طهماسب به لاهيجان …126

جنگ خان احمدخان با شاه طهماسب …128

خان احمدخان در زندان قهقهه …130

ب) رابطه خان احمدخان با شاه اسماعيل دوم صفوى …131

ج) رابطه خان احمدخان با محمد خدابنده صفوى …132

جنگ خان احمدخان با جمشيدخان …133

جنگ خان احمدخان با كامران ميرزا …134

د) رابطه خان احمدخان با شاه عباس صفوى …134

علل تيرگى رابطه خان احمدخان با شاه عباس …136

جنگ خان احمدخان با شاه عباس …140

پناهنده شدن خان احمدخان به دربار عثمانى (سلطان مراد سوم) …143

پايان حكومت خان احمدخان در گيلان …145

شخصيت خان احمدخان …146

عوامل مهم سقوط حكومت خان احمد در زمان شاه عباس …148

فصل پنجم

اوضاع فرهنگى و اجتماعى در دوره آلكيا …151

آثار علمى خاندان آلكيا …153

الف) شاعرانى كه در دربار آلكيا شعر سرودهاند …153

1. دافع لاهيجى …153

2. راغب تبريزى …153

3. علّامه باكويى …153

4. غريبى كاشى …153

5. غنى لاهيجى …153

6. كامى لاهيجى …153

7. محمود گيلانى …154

8. نظير گيلانى …154

ب) برخى از دانشمندان و علماى دربار آلكيا …154

1. محمد پسر عبدالخالق پسر معروف …154

2. على پسر شمس الدين پسر حسين …154

3. عبدالحسين قارى …155

4. رفيع الدين حسين رضوى لنگرودى …155

5. ميرقارى كوله اى …155

6. مجتهد كركى حسينى …155

7. محمدحسين پسر احمد لاهيجى …156

8. حسام الدين لاهيجانى كاركيا …156

تغيير آيين زيدى به مذهب دوازده امامى …157

آداب و سنتهاى اجتماعى در دوره آلكيا …160

فعاليتهاى اجتماعى و اقتصادى در دوره آلكيا …163

تحولات و تلاشهاى فرهنگى و مذهبى …166

نتيجه گيرى …169

كتابنامه …175

نمايه ها …179